MURI I KALTËRT, DERA E KUQE
Prishtina sot i ka rreth 470 rrugë të identifikuara dhe të emëruara. Por, individualiteti i kryeqytetit nuk qëndron në atë që shkruhet në tabelat e rrugëve, po në referencat lokale dhe rregullat e pashkruara të orientimit – disa që njihen e disa që duhet të hulumtohen.
Në “Blue wall, red door,” regjisorët Alban Muja dhe Yll Çitaku tregojnë se si rrugët e Prishtinës dokumentojnë historitë, ndryshimet ideologjike dhe politike, dhe ato demografike në Kosovën e pasluftës. Dokumentari tregohet nga Alban Muja, i cili interviston vozitës të taksive, zjarrëfikës, punonjës të ndihmës së shpejtë, postjerë dhe qytetarë të rastit. Udhëzimet e tyre për orientim dëshmojnë se njohuritë prapa ndryshimeve të emrave të rrugës janë udhërrëfyes të vet zhvillimit të Prishtinës.
Këto rregulla të pashkruara të orentimit janë menjëherë të qarta – të gjithë i referohen objekteve, shtëpive të personaliteteve të njohura, si dhe restoraneve, hoteleve dhe shitoreve nëpër lagje. Kanë ndryshuar edhe pikat e dikurshme të referencës – “Rruga e Leninit” nga të ‘70-at, sot njihet si “Bulevardi i Klintonit,” kurse ndërtesa që mban emrin e partizanëve shqiptar dhe serb “Boro e Ramizi” tani ka si referencë momentin më të ri historik– monumenti “Newborn” që evidenton shpalljen e pavarësisë së Kosovës.
Pavarësisht se a kanë mbetur, janë zhdukur apo vetëm se kanë lindur, këto referenca shënojnë shtetin dhe popullin e tij. Edhe pse njerëzit nuk i njohin emrat zyrtar - madje as të rrugëve kryesore ose nganjëherë edhe adresat e vet lagjeve të tyre - referencimi është një zakon shoqëror që do të mbetet. “Këtu m’u lind e m’u rritë [...] s’munesh m’i njoft adresat, se kërkush s’i përdor,” thotë një taksist. Në fund, të zotërosh orientimin në Prishtinë varet se a je i informuar mbi ndryshimet politike dhe trendet shoqërore të qytetit.
Besa Luci
Kjo kritikë është realizuar në kuadër të projektit “Film Journalism Workshop” implementuar nga re:Public në bashkëpunim me DokuFest
